शास्त्रज्ञ हे क्षेत्र भारतात तसे अतिशय दुर्लक्षित क्षेत्र आहे. खरे पाहता शास्त्रज्ञ हे आपल्या देशाचे खऱ्या अर्थाने हिरो आहेत. पण ते उच्चशिक्षित असूनही दुर्दैवाने अतिशय दुर्लक्षित राहतात. त्यातून स्त्री शास्त्रज्ञ ह्या तर कर्तृत्ववान असूनही त्यांची माहिती सामान्य भारतीयांना नसते. म्हणूनच ‘भारतीय स्त्री वैज्ञानिक’ या सदरातून मराठीसृष्टीचे लेखक श्री रविंद्र वाळिंबे हे भारतातल्या स्त्री शास्त्रज्ञांची माहिती आपल्या वाचकांना देणार आहेत.
मेधा खोले यांचा जन्म १२ मे १९६७ रोजी झाला. त्या एक भारतीय हवामानशास्त्रज्ञ आहेत. त्या सध्या पुणे येथील भारतीय हवामान विभाग (IMD) येथे उपसंचालक (हवामान अंदाज) आहेत. त्यांच्या आवडीच्या क्षेत्रांमध्ये मान्सूनची परिवर्तनशीलता, हवामान बदल आणि परिवर्तनशीलता, नैसर्गिक धोके आणि हवामान अंदाज यांचा समावेश आहे.
शिक्षण आणि करिअर
मेधा १ डिसेंबर २०११ पासून हवामानशास्त्र (हवामान अंदाज) विभागाच्या उपमहासंचालक आहेत. मॉडर्न हायस्कूल मध्ये शिक्षण घेतल्यानंतर, त्यानी विज्ञान शाखेचा पर्याय निवडला आणि फर्ग्युसन कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला. त्यानंतर त्यांनी पुणे विद्यापीठातून भौतिकशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी घेतली. प्रथम श्रेणी एम.एससी मिळवल्यानंतर. भौतिकशास्त्रात पदवी मिळवली. १९८९ मध्ये त्यांनी राज्य आणि राष्ट्रीय नागरी सेवा परीक्षा दिल्या. संघ लोकसेवा आयोग आणि भारतीय हवामान विभागाने त्यांची गट अ, राजपत्रित अधिकारी म्हणून निवड केली. पण त्यांना हवामानशास्त्रात करिअर करायचे होते कारण त्यांना समाजाची सेवा करायची होती.
त्यानी भारतीय मान्सूनची परिवर्तनशीलता आणि एल निनो सदर्न ऑसिलेशन (ENSO) च्या घटनेशी त्याचा संबंध यावर डॉक्टरेट प्रबंध पूर्ण केला आणि तो पुणे विद्यापीठात सादर केला आणि त्यांना पीएच.डी. प्रदान करण्यात आली. २००१ मध्ये पुणे विद्यापीठाकडून . पदवी दिली गेली . हवामानशास्त्र क्षेत्रात त्यांना २१ वर्षांचा अनुभव आहे , त्यानी हवामानशास्त्र खात्याच्या कर्मचाऱ्यांना प्रशिक्षित केले आहे. त्या देशासाठी अल्पकालीन हवामान अंदाज सुधारण्यासाठी काम करत आहेत . अल्पकालीन अंदाज, ज्यामध्ये पुढील ४८ तासांसाठी अंदाज वर्तवले जातात, हा हवामानाच्या सर्वात महत्वाच्या पैलूंपैकी एक आहे असे त्या मानतात.
— रवींद्र शरद वाळिंबे
Leave a Reply