शासकीय भाषा आणि ( अनेकदा गैरही ) अर्थ !

ज्येष्ठ पत्रकार प्रवीण बर्दापूरकर यांनी लिहिलेला हा लेख पुनर्प्रकाशित करण्याची मुक्त सुविधा दिल्यामुळे वाचकांसाठी शेअर करत आहोत..


शासन व्यवहारात मराठी भाषेच्या सक्तीच्या वापरासंबंधी मध्यंतरी बातम्या प्रकाशित झालेल्या

– दोन वृत्तपत्रांनी नमूद केलं की तो ‘आदेश’ आहे .
– एका वृत्तपत्रात ते ‘परिपत्रक’ आहे असा उल्लेख आहे .
– एका वृत्तपत्रांनं म्हटलं की ती ‘ताकीद’ आहे .
– एका वृत्तपत्रांनं नमूद केलं की तो आदेश आहे .
– ‘आणखी एका वृत्तपत्रानं तो शासन निर्णय असल्याचा उल्लेख केलेला होता .

यात खरं नेमकं काय आहे ?

आदेश म्हणजे order , परिपत्रक म्हणजे circular , ताकीद म्हणजे warning , शासन निर्णय म्हणजे Government order ( प्रत्यक्षात तो शब्द हवा Government Resolution किंवा Administrative Order ) …आणि या प्रत्येकाचे अर्थ वेगळे आहेत शिवाय त्या प्रत्येक शब्दाला वैधानिक मूल्य आहे आणि अंमलबजावणीच्या ‘तर्‍हा’ही वेगळ्या आहेत हे माहिती असल्यानं संभ्रमच निर्माण झालं .

संभ्रम दूर व्हावा म्हणून अखेर या बातमीचा स्त्रोत असलेले ज्येष्ठ सनदी अधिकारी , मुख्यमंत्र्यांचे प्रधान सचिव , मित्रवर्य भूषण गगराणी यांना एक एसएमएस मुद्दाम इंग्रजीत पाठवला तो असा- Kindly let me know…What is exactly about Marathi ? GR/CIRCULAR/ORDER/GUIDELINES/WARNING ?

तर , भूषण गगराणी यांचं उत्तर आलं- This is compilation of all previous circulars. Nothing new .

हे इथं संपलेलं नाही- दुसऱ्या दिवशी एका सोलापूरकर निवासी संपादकांनं या उपसंपादकीय विषयवार टिपणी करतांना तो सरकारचा ‘अध्यादेश’ असल्याचा उल्लेख केलेला वाचला आणि अज्ञानाचा अंधार किती निबिड आहे याची खात्री पटली !

= मुळात एक लक्षात घेतलं पाहिजे की सरकार ( Government ) आणि प्रशासन ( Administration ) एक नाही , या दोन्ही वेगळ्या संकल्पना आहेत !

= सरकार म्हणजे लोकांनी निवडून दिलेल्या लोकप्रतिनिधींचा गट , ज्याला आपण मंत्री मंडळ असं म्हणतो . सरकारची मुदत पाच वर्षांची किंवा अपवादात्मक स्थितीत त्यापेक्षा कमी किंवा जास्त असू शकते . सर्व धोरणात्मक निर्णय सरकारकडूनच घेतले जातात . धोरण हे सरकारचं असतं प्रशासनाचं नाही . सरकारमधील ती व्यक्ती पदावरून पायउतार झाल्यावर तिचा उल्लेख ‘माजी’ असा करायला हवा कारण त्या व्यक्तीने त्या पदावर ‘नोकरी’ केलेली नसते तर ‘सेवा’ दिलेली असते . थोडक्यात ते दीर्घकालीन पगारी नोकर नसतात .

अपवादात्मक बाब म्हणून कोणत्याही सभागृहाचा सदस्य नसलेली व्यक्ती मंत्रीपदी नियुक्त होऊ शकते पण तिच्या मंत्रीपदाची मुदत केवळ सहा महिने असते .

= सरकारनं घेतलेल्या निर्णयांची अंमलबजावणी करण्याची जबाबदारी प्रशासनाची असते आणि प्रशासनातील अधिकारी/कर्मचाऱ्यांना त्यासाठी दरमहा वेतन दिले जाते . थोडक्यात दरमहा पगारी/वेतनधारी नोकरशाही म्हणजे प्रशासन . शिस्तभंग किंवा भ्रष्टाचार किंवा सेवाशर्तींचा भंग केल्याबद्दल कारवाई होऊन निलंबन/बडतर्फी/सेवामुक्तीची वेळ न आल्यास एकदा नोकरीला लागले की ,सनदी अधिकारी वयाच्या साठीनंतर तर अन्य अधिकारी-कर्मचारी वयाच्या ५८ व्या वर्षापर्यंत नोकरी करू शकतात . अपवादात्मक परिस्थितीत त्यानंतर त्यांना नोकरीत मुदतवाढ देण्याचा अधिकार सरकारचा असतो . प्रशासनातील अधिकारी नोकरीतून वयोमानानुसार निवृत्त होतात ; ( राजकारणी निवृत्त होत नाहीत! ) म्हणून त्यांचा उल्लेख ‘सेवानिवृत्त’ असा करायला हवा .

आणखी एक- शासन आणि प्रशासन एकच ; प्रशासनाने दिलेले आदेश शासनाने पाळले नाहीत असा उल्लेख वाचला म्हणून हा खुलासा

= इथे आणखी एक बाब स्पष्ट करायला हवी आणि ती म्हणजे राज्याला एकच मुख्य सचिव असतो . त्या दर्जाच्या अन्य सचिवांना ‘अतिरिक्त मुख्य सचिव’ असं म्हटलं जाते . खात्याचा सचिव हा प्रधान किंवा अतिरिक्त मुख्य सचिव दर्जाचाही अधिकारी असू शकतो पण , मुख्य सचिव नाहीच . ( कोणत्या पदावर कोणत्या दर्जाचा अधिकारी नियुक्त करावयाचा , हा अधिकार सरकारला असतो ) माध्यमात मात्र सर्रास ‘अमुक खात्याचे मुख्य सचिव’ असा उल्लेख केला जातो आणि तो पूर्ण चुकीचा आहे .

— प्रवीण बर्दापूरकर
९८२२०५५७९९

मे. हु. जा . व्हा.
praveen.bardapurkar@gmail.com
blog.praveenbardapurkar.com
= no permission required ; FEEL FREE TO SHARE !

// ९ // माझी माय मराठी, अचूक मराठी //



Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*


महासिटीज…..ओळख महाराष्ट्राची

सोलापूर घोंगड्या

सोलापूर जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ १४ हजार ८४५ चौरस किलोमीटर आहे.

सोलापूर जिल्ह्यातल्या ...

महाराष्ट्राची आयटी अनुकूल शहरे

भारतीय माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रातील व्यावसायिक संघटना नेस्कॉमच्या (नॅशनल असोसिएशन ऑफ ...

श्रध्दास्थान मुक्तागिरी

विदर्भातील अमरावती जिल्हयात मुक्तागिरी हे निसर्गरम्य तसेच जैनधर्मीयांचे महत्त्वाचे धार्मिक ...

करवीरनगरी अर्थात कोल्हापूर

करवीरनगरी अर्थात कोल्हापूर जिल्ह्यास ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, सामाजिक, शैक्षणिक वारसा लाभलेला ...

Loading…