‘साहित्यिक’ ज्ञानेश्वर आणि वाङ्मयीन भाषा-वैविध्य : विभाग – १

LATTERATEUR DNYANESHWAR AND LINGUAL-VARIETY Part - 1

साहित्यिक ज्ञानेश्वर आणि वाङ्मयीन भाषावैविध्य  व त्या अनुषंगानें एकाच रचनाकाराच्या भिन्नभिन्न भाषास्वरूपाची , (आणि अन्य क्षेत्रातील सृजनशील व्यक्तीँची) उदाहरणें यांची ओळख करुन देणारे सदर….


विभाग

ज्ञानेश्वरांच्या भाषा-वैविध्याबद्दल ऊहापोह करण्यांसाठी, आपण कांहीं प्रश्न मांडून त्यांच्यावर चर्चा   करूं या.

  • मूळ प्रश्न : ज्ञानेश्वरीतली भाषा आणि इतर समकालीन संतांची भाषा, यांत फरक कां ?
  • उपप्रश्न : एकच रचयिता असूनही , ज्ञानेश्वरीची भाषा व हरिपाठाची भाषा यांत फरक कां ?
  • वाढवलेला उपप्रश्न :  एकच (same) रचयिता असूनही , एकीकडे ज्ञानेश्वरीची  भाषा, व दुसरीकडे ज्ञानेश्वर-रचितच हरिपाठ, विराण्या, अभंग, पदें, अशी तुलना करतां, दोन्हीतील भाषेचें ‘रूप’( style, शब्दांचा वापर, प्रतिमांचा वापर , वगैरे ) भिन्न कां ?

कांहीं आनुषंगिक मुद्दे :

  • स्पेसिफिकली, ज्ञानेश्वरी आणि हरिपाठाबद्दल अधिक विचार करायचा असल्यास, त्यांचें व त्यांच्याबद्दलचें कांहीं अंशीं तरी वाचन करणें अनिवार्य आहे. (तेव्हां, त्यांच्याविषयी नंतर कधीतरी).
  • अमृतानुभवाचें काय ? ( मूळ नांव अनुभवामृत ). आणि चांगदेवपासष्ठी ? ज्ञानेश्वरांबद्दल भाषिक विचार करतांना, या दोहोंच्या भाषेचाही विचार करायला हवा. ( त्यांच्याविषयीसुद्धा नंतर ).
  • तसेंच, त्याकाळातील यादव-दरबारातली भाषा, महानुभावीयांची भाषा, भाषेच्या-बेसिक्-स्वरूपात- झालेलें-ट्रान्झिशन् , यांचाही विचार करायला हवा.
  • त्याचप्रमाणें, ज्ञानदेवांवर प्रभाव पाडणार्‍या नाथपंथ, हठयोग, एकेश्वरवाद, अद्वैतवाद, द्वैतवाद, भक्तिपंथ, यांच्यातही कांहीं अंशीं तरी जायला हवें —- (आध्यात्मिक दृष्टीने न जमलें तरी, वाङ्मयीन दृष्टीनें).
  • ज्ञानेश्वरांच्या भाषेचा विचार करतांना, ज्ञानेश्वरकालीन ‘देशी’ ( म्हणजे, तत्कालीन मराठी ) भाषेचाही basic विचार करायला हवा . त्याबद्दल, नंतर ).

  • एक मूलभूत प्रश्न उठतो , तो हा की –  एकच (सेऽमsame ) व्यक्ती, जसें की ज्ञानेश्वर, आपल्या विविध रचनांमध्ये, भाषेचें भिन्नभिन्न स्वरूप कां वापरतें ?
  • याचा विचार भाषिक अंगानें करायचा असल्यामुळे, तूर्तास आपण ज्ञानेश्वरांच्या ‘संत’ या रूपास आध्यात्मिक अंगानें analyse करण्याचा, विश्लेषण करण्याचा , विशेष असा प्रयत्न न करतां, ज्ञानदेव या त्यांच्या साहित्यिक’ रूपाकडे (भूमिकेकडे) बघूं या , आणि पाहूं या कांहीं उत्तर मिळतें कां .

  • त्या विवेचन-विश्लेषणासाठी, आपण तूर्तास आपला प्रश्न Re-phrase करूं या , वेगळ्या शब्दांमध्ये त्याची मांडणी करूं या –

ज्ञानेश्वरांव्यतिरिक्त असे कोणी साहित्यक , किंवा अन्य क्रिएटिव्ह व्यक्ती , आहेत कां, जे आपल्या साहित्यात , किंवा क्रिएटिव्ह आर्टमध्ये,  भिन्न भिन्न रूपें वारपतात ?

  • या प्रश्नाच्या उत्तरादाखल ( भिन्नभिन्न रचनाकारांचें — साहित्यिकांचे, व कांहीं अन्य क्षेत्रांमधील ‘क्रिएटिव्ह’ — सृजनशील — व्यक्तींचे ) जेवढे supportive मुद्दे , ( Or, otherwise), मिळतील, तेवढे ज्ञानदेवांच्या भाषेबद्दलचें उत्तर शोधणें सोपें जाईल.

 

— सुभाष स. नाईक    
Subhash S. Naik
M – 9869002126 .  
eMail : vistainfin@yahoo.co.in



महासिटीज…..ओळख महाराष्ट्राची

50-chandrabhaga

पंढरपूरची चंद्रभागा नदी

भीमा नदी पंढरपुरात चंद्रभागा नावाने ओळखली जाते. भाविक पंढरीत पाऊल ...
p-2281-kadav-ganpati-temple

दिगंबर सिद्धीविनायक, कडाव

कर्जत तालुक्यातील कडाव गावामधील हे बाल दिगंबर गणेशाचे अतिप्राचीन मंदिर ...
p-2062-Ralegan-Siddhi-04

पर्यावरण संवर्धक राळेगणसिध्दी

अहमदनगर जिल्ह्यातील राळेगण सिध्दी हे गाव मध्य महाराष्ट्रातील अहमदनगर जिल्ह्याच्या पारनेर ...
marathi-barakhadi-chaudakhadi

मराठी बाराखडी आता चौदाखडी

मराठी बाराखडीची ओळख तर आपल्या सर्वांना शाळेपासूनच होते. मात्र आता ...

Loading…

सुभाष नाईक
About सुभाष नाईक 189 लेख
४४ वर्षांहून अधिक अनुभव असलेले सीनियर-कॉर्पोरेट-मॅनेजर (आतां रिटायर्ड). गेली बरीच वर्षें हिंदी/हिंदुस्थानी, मराठी व इंग्रजी या भाषांमध्ये गद्य-पद्य लिखाण करत आहेत. त्यांची तीन पुस्तकें प्रसिद्ध झाली आहेत. ‘The Earth In Custody’ हे पुस्तक ‘पर्यावरण व प्रदूषण’ या विषयावरील इंग्रजी कवितांचें पुस्तक आहे. इतर दोन पुस्तकें ही, ‘रामरक्षा’ व ‘गणपति-अथर्वशीर्ष’ या संस्कृत स्तोत्रांची मराठी पद्यभाषांतरें आहेत. महाराष्ट्र टाइम्स, सत्यकथा, स्वराज्य, केसरी, नवल, धर्मभास्कर आणि इतर अनेक वृत्तपत्रांत/नियतकालिकांत, तसेंच प्रोफेशनल सोसायटीचें इंग्रजी जर्नल यांत लेखन प्रसिद्ध झालेलें आहे.
Contact: Website